Vì Sao Đường Sắt Cao Tốc Bắc Nam Là Cần Thiết Cho Việt Nam?

Giải quyết bài toán Vận tải và Logistics

Đề án đường sắt cao tốc Bắc Nam, với tổng vốn đầu tư hơn 67 tỷ USD, đã được phê duyệt. Tuyến đường dài 1.541 km, nối từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) đến ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua 20 tỉnh thành. Với tốc độ thiết kế lên đến 350 km/h, tuyến sẽ chủ yếu bao gồm cầu (60%), hầm (10%) và nền đất (30%). Dự án dự kiến khởi công vào cuối năm 2027 và hoàn thành vào năm 2035, gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa.

Từ thế kỷ 19, đường sắt đã là phương thức vận tải quan trọng của nhiều quốc gia, và tại Việt Nam, tuyến đường sắt Bắc Nam đã đóng vai trò chủ chốt trong việc phát triển kinh tế từ thời Pháp thuộc. Đường sắt luôn được xem là phương thức vận tải tối ưu, sử dụng ít tài nguyên đất nhưng có khả năng chuyên chở lớn, trở thành trụ cột của hệ thống giao thông trong nhiều thập niên.

của đường sắt Việt Nam vào những năm 1980 chứng kiến tỷ trọng vận chuyển hành khách chiếm tới 32,52% và hàng hóa gần 21%. Thế nhưng, hệ thống 1.500km đường sắt Thống Nhất hiện tại đã có tuổi đời hơn một thế kỷ, ngày càng xuống cấp và lạc hậu. Trong hơn 30 năm qua, sản lượng vận tải đường sắt chỉ tăng 2,5 lần, trong khi đường bộ tăng gấp 50 lần và đường biển tăng 26 lần. Tính đến tháng 9/2024, đường bộ chiếm 74,2% thị phần vận tải, còn đường sắt chỉ vỏn vẹn 0,2%.

Chi phí logistics đang là thách thức lớn đối với nền kinh tế Việt Nam, chiếm đến 16,8% GDP vào năm 2023, cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu. Chi phí vận tải, chiếm phần lớn trong chuỗi giá trị, đã làm tăng giá thành sản phẩm và giảm tính cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam, nhận định nguyên nhân chính là do mạng lưới đường sắt hiện nay còn thiếu và lạc hậu.

Trong bối cảnh các quy định về thuế carbon toàn cầu ngày càng siết chặt, chi phí vận tải đang chịu sức ép lớn. Sự phụ thuộc chủ yếu vào đường bộ không chỉ gia tăng áp lực về thuế mà còn tạo ra những hạn chế nghiêm trọng về năng lực vận chuyển. Điều này đặc biệt quan trọng đối với một quốc gia xuất khẩu như Việt Nam, khi thiếu các phương thức vận chuyển hiệu quả trở thành rào cản lớn đối với sự phát triển kinh tế bền vững.

Đường sắt cao tốc Bắc Nam nếu được triển khai, sẽ là giải pháp toàn diện cho bài toán logistics và chi phí vận tải, mở đường cho một nền kinh tế cạnh tranh hơn trong tương lai.

Cuộc cách mạng về thời gian di chuyển

Nhu cầu di chuyển trên trục Bắc Nam tăng mạnh, dự báo sẽ đạt 534.000 lượt hành khách mỗi ngày vào năm 2030, gấp nhiều lần năng lực vận chuyển hiện tại. Tổng năng lực của máy bay, tàu hỏa và xe khách chỉ đạt khoảng 138 triệu lượt, trong khi đường bộ chiếm 60,2% thị phần và đường sắt chỉ chiếm 1%, có xu hướng giảm.

Tình trạng quá tải liên tục xảy ra đối với cả máy bay và xe khách, còn ngành đường sắt thì chật vật duy trì chi phí vận hành. Điều này đặt ra bài toán cấp thiết cho ngành vận tải Việt Nam: tìm kiếm một phương thức di chuyển mới, đáp ứng đủ

. Và câu trả lời chính là

Đường sắt cao tốc Bắc Nam, với vận tốc thiết kế lên đến 350 km/h, hứa hẹn mang đến một cuộc cách mạng trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Hà Nội và TP.HCM – hai trung tâm kinh tế lớn đóng góp đến 90% GDP cả nước – lại cách nhau tới 1.500 km. Hiện tại, di chuyển giữa hai thành phố chỉ có hai lựa chọn: xe khách hoặc tàu hỏa mất 30-40 giờ, hoặc máy bay với 2 giờ bay. Nhưng thời gian 2 giờ trên trời không phản ánh thực tế, khi bạn còn phải tính cả thời gian di chuyển tới sân bay, làm thủ tục và thậm chí đối mặt với tình trạng

đặc trưng của hàng không Việt Nam. Tổng cộng, một chuyến bay Hà Nội – TP.HCM nhanh nhất cũng mất từ 4-5 giờ.

Trong khi đó, đường sắt tốc độ cao chỉ mất

, thời gian di chuyển ổn định, liên tục và không chịu ảnh hưởng từ các yếu tố bên ngoài.

, lợi thế của đường sắt cao tốc càng trở nên rõ rệt. Ví dụ, tuyến Hà Nội – Vinh dài hơn 300km, di chuyển bằng xe khách mất 5 tiếng, nhưng với tàu cao tốc, bạn chỉ mất

. Đây là khoảng thời gian không phương tiện nào có thể cạnh tranh.

Không chỉ vậy, đường sắt cao tốc còn giải quyết được vấn đề kết nối các tỉnh thành không có sân bay. Chẳng hạn, bạn ở Ninh Bình muốn đến TP.HCM, việc di chuyển đến sân bay Nội Bài rồi tiếp tục bay là một hành trình dài và tốn nhiều thời gian. Nhưng với tàu cao tốc, bạn chỉ cần lên tàu tại Ninh Bình và xuống tại TP.HCM, rút ngắn đáng kể thời gian và công sức.

: Một đoàn tàu cao tốc có thể chở từ 500 đến 1.300 hành khách mỗi lượt, gấp 2-3 lần so với máy bay. Theo ông Nguyễn Ngọc Đông, nguyên Thứ trưởng Bộ GTVT, công nghệ điều hành hiện đại cho phép khoảng

xuất phát, đảm bảo lưu thông ổn định và liên tục.

: Đường sắt được xem là phương tiện an toàn hơn nhiều so với đường bộ. Không chỉ vậy, khi hạ tầng giao thông được kết nối hiệu quả, bạn hoàn toàn có thể sống ở Nha Trang nhưng làm việc tại TP.HCM, hoặc sinh sống ở các tỉnh lân cận như Nam Định, Ninh Bình và làm việc tại Hà Nội. Điều này góp phần hạn chế tình trạng di dân ồ ạt vào các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, nơi đang phải gánh tới 85% dân số cả nước.

không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại, giảm áp lực cho các phương tiện khác mà còn tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế cân bằng và bền vững hơn trong tương lai.

Cơ hội bứt phá cho du lịch

đường sắt cao tốc Bắc Nam hứa hẹn mở ra tiềm năng lớn cho ngành du lịch Việt Nam. Tuyến đường sẽ đi qua 20 tỉnh, thành phố với 23 nhà ga trải dài từ Bắc vào Nam, tạo ra một mạng lưới liên kết các điểm du lịch nổi bật khắp cả nước. Điều này không chỉ thúc đẩy sự phát triển của các tour du lịch phong phú mà còn cung cấp cho du khách nhiều lựa chọn thuận tiện hơn.

Trên thế giới, các tuyến đường sắt cao tốc luôn đóng vai trò trong việc thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển du lịch và thu hút đầu tư. Đơn cử như tuyến tàu cao tốc Thành Đô – Tùng Phan (Trung Quốc) dài 208 km, sau khi đưa vào hoạt động tháng 8/2024, đã giúp giảm chi phí du lịch tới Cửu Trại Câu một nửa và tiết kiệm đáng kể thời gian so với xe khách. Các dịch vụ bổ sung như vận chuyển hành lý hay trải nghiệm ẩm thực trên tàu được khai thác triệt để. Chỉ trong một tháng, lượng du khách đến Cửu Trại Câu đã tăng 215%, đạt hơn 600.000 người so với cùng kỳ năm trước.

đường sắt cao tốc Bắc Nam sẽ là “nam châm” thu hút đầu tư tại các khu vực mà nó đi qua. Hạ tầng giao thông thuận lợi thường kéo theo sự bùng nổ kinh tế địa phương. Với lưu lượng hàng nghìn lượt khách mỗi ngày, các nhà ga có tiềm năng trở thành trung tâm dịch vụ sầm uất, bao gồm mua sắm, giao dịch hàng hóa, lưu trú và các văn phòng du lịch. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để hình thành những đô thị mới, mở rộng không gian kinh tế.

Hệ thống shinkansen của Nhật Bản là minh chứng rõ ràng nhất. Các ga lớn như Tokyo Shin, Osaka hay Nagoya không chỉ là điểm trung chuyển mà còn phát triển thành các khu thương mại sầm uất. Ga Tokyo đón hơn 400.000 lượt khách mỗi ngày, với khu mua sắm ngầm Yaesu Chikagai gồm 180 cửa hàng, nhà hàng và quán café. Nhờ đó, dân số của Nagoya đã tăng 7,2% sau 15 năm và doanh thu thuế tăng tới 123 lần. Ở Đông Nam Á, tuyến đường sắt cao tốc Jakarta – Bandung (Indonesia) đã đóng góp 5,3 tỷ USD vào kinh tế các địa phương có tuyến đường đi qua, từ giai đoạn xây dựng đến khi đi vào vận hành.

Với Việt Nam, đường sắt cao tốc liên miền Bắc Nam hứa hẹn mở rộng hành lang kinh tế, tái cấu trúc đô thị và giảm áp lực dân số cho hai thành phố lớn là Hà Nội và TP.HCM.

, dự án này sẽ tạo ra hàng nghìn việc làm mới cho thị trường lao động. Theo Viện Chiến lược và Phát triển GTVT, trong giai đoạn xây dựng, dự án sẽ cần khoảng 350.000 lao động, và khi đi vào khai thác, con số này là 13.880 người. Bên cạnh đó, thị trường vật liệu xây dựng và thiết bị cũng sẽ được mở rộng đáng kể.