Trung Quốc Và Mối Đe Dọa Với Hệ Thống Điện Lực Philippines

Hệ thống điện lực của Philippines

Trước khi tìm hiểu về sự tham gia của Trung Quốc, hãy cùng điểm qua một số nét cơ bản về hệ thống điện lực của Philippines.

Trước năm 2009, hệ thống lưới điện quốc gia Philippines hoàn toàn do các cơ quan nhà nước quản lý. Tập đoàn Điện lực Quốc gia Philippines (NGCP) chịu trách nhiệm sản xuất, truyền tải và phân phối điện năng, đồng thời quản lý hơn 20.000 km đường dây điện kết nối các nhà máy và khu vực tiêu thụ trên toàn quốc. Tuy nhiên, hệ thống này đã trở nên lạc hậu, thiếu bền vững, với các thiết bị truyền tải xuống cấp gây ra mất điện thường xuyên và tắc nghẽn.

Chính phủ Philippines, mặc dù nhận thức được những vấn đề cấp bách, nhưng lại không có đủ ngân sách và kinh nghiệm để hiện đại hóa hệ thống lưới điện quốc gia. Đặc biệt, với địa hình phức tạp của quốc gia quần đảo này, chi phí xây dựng và bảo trì hệ thống điện rất cao, trong khi nhu cầu sử dụng điện lại ngày càng gia tăng. Do đó, vào năm 2008, Chính phủ Philippines quyết định nhượng quyền quản lý hệ thống lưới điện quốc gia cho Công ty Lưới điện Quốc gia Philippines, trong đó phần lớn cổ phần được nắm giữ bởi các nhà đầu tư Trung Quốc, với Tập đoàn Lưới điện Quốc gia Trung Quốc là cổ đông chủ chốt.

Sự tham gia của Trung Quốc

Vào năm 2009, sau khi thỏa thuận nhượng bộ được ký kết, Tập đoàn Lưới điện quốc gia Trung Quốc đã đầu tư vào Công ty Lưới điện Quốc gia Philippines, mua 40% cổ phần. Đổi lại, họ giành quyền vận hành lưới điện quốc gia trong 25 năm, với khả năng gia hạn thêm 25 năm nữa. Hợp đồng này trị giá lên tới 3.95 tỷ USD.

Để bắt đầu, Trung Quốc đã chuyển khoản 987,5 triệu USD cho Công ty Quản lý Tài sản và Nợ của Ngành Điện Philippines như khoản thanh toán trước cho việc vận hành hệ thống truyền tải. Khoản tiền này chiếm 25% giá trị hợp đồng, phần còn lại sẽ được thanh toán trong 15 năm.

Với 40% cổ phần, Trung Quốc không chỉ thu lợi nhuận từ khoản đầu tư tài chính, mà còn có ảnh hưởng sâu rộng trong các quyết định chiến lược của lưới điện Philippines, từ lập kế hoạch, vận hành, bảo mật đến phát triển hệ thống điện quốc gia. Điều này có nghĩa là Trung Quốc có thể tiếp cận dữ liệu quan trọng và thậm chí can thiệp vào các tình huống khẩn cấp.

Sự tham gia này đã dấy lên mối lo ngại lớn về an ninh quốc gia của Philippines.

Một thượng nghị sĩ Philippines đã cảnh báo:

Trung Quốc đang hiện diện trong từng khoảnh khắc cuộc sống của chúng ta. Cứ khi hệ thống điện vẫn do các kỹ sư Trung Quốc vận hành và kiểm soát, đó thực sự là một quyền lực rất to lớn!

Vậy Trung Quốc đã chen chân vào đâu và như thế nào?

Ban đầu, khi các tranh cãi nổ ra, Công ty Lưới điện Quốc gia Philippines khẳng định rằng Trung Quốc chỉ đóng vai trò tư vấn. Nhưng thượng nghị sĩ Risa Hontiveros đã vạch trần sự thật: Trung Quốc không chỉ tư vấn mà còn nắm giữ các vai trò lãnh đạo quan trọng. Các tài liệu tiết lộ rằng hai công dân Trung Quốc, Wen Bo và Liu Zhaoquiang, đã nắm giữ các vị trí chủ chốt trong hệ thống lưới điện quốc gia của Philippines.

Không chỉ vậy, các hợp đồng cũng cho thấy Trung Quốc đang cung cấp vật liệu xây dựng và thiết kế cho các dự án cơ sở hạ tầng điện lực. Điều này dấy lên lo ngại về nguy cơ mã độc và gián điệp mạng, nếu phần mềm điều hành hệ thống lưới điện do Trung Quốc phát triển.

Hơn nữa, công nghệ vận hành lưới điện của Huawei đang được sử dụng tại Philippines, và chỉ kỹ sư Trung Quốc mới có thể vận hành hệ thống này. Các hệ thống quan trọng, bao gồm cáp ngầm và các trạm điện, cũng chủ yếu do các công ty Trung Quốc vận hành, với khả năng điều khiển từ xa qua Internet.

Những yếu tố này làm dấy lên mối lo ngại về an ninh quốc gia Philippines.

Trước những thông tin gây lo ngại, chính bà Risa Hontiveros phải đặt ra câu hỏi đầy nghi vấn: "Chủ tịch là người Trung Quốc, hầu hết các nhà thầu là người Trung Quốc, phần mềm hệ thống do Trung Quốc phát triển, và việc đào tạo cũng được thực hiện tại Trung Quốc. Vậy đâu là công ty do người Philippines điều hành?" Câu hỏi này không chỉ phản ánh sự hoài nghi về vai trò của Trung Quốc mà còn về mức độ kiểm soát mà họ thực sự có trong hệ thống điện lực quốc gia của Philippines.

Ông Sherwin Gatchalian, chủ tịch Ủy ban Năng lượng Thượng viện, đã chỉ ra rằng hợp đồng cho phép Tổng thống Philippines thu hồi toàn bộ tài sản năng lượng trong trường hợp phát sinh “nguy cơ công cộng”, bảo vệ an ninh quốc gia 100%. Tuy nhiên, ý kiến này ngay lập tức bị phản bác, cho rằng điều khoản này chỉ có hiệu lực khi quan hệ giữa hai nước vẫn duy trì tốt đẹp. Trong trường hợp Trung Quốc có ý đồ xấu, điều khoản này chỉ là một tờ giấy vô nghĩa, và Philippines có thể phải đối mặt với nguy cơ bị "tắt đèn" khi cần nhất.

Vậy, chính xác Trung Quốc có thể gây ra những mối đe dọa tiềm tàng nào cho Philippines? Những lo ngại này không chỉ xoay quanh vấn đề an ninh mạng, mà còn là sự phụ thuộc quá lớn vào công nghệ và cơ sở hạ tầng do Trung Quốc kiểm soát.

Nguy cơ và biện pháp đối phó của Philippines

Trung Quốc không chỉ đầu tư tài chính vào hệ thống điện lực của Philippines mà còn có thể thực hiện các động thái gây nguy hiểm đối với an ninh quốc gia.

Trong trường hợp xung đột hoặc khủng hoảng, Trung Quốc có thể làm gián đoạn lưới điện, cắt nguồn cung cấp cho các khu vực quan trọng. Điều này có thể khiến Philippines mất kiểm soát hoàn toàn đối với hệ thống điện của mình, gây ra những tác động nghiêm trọng cho nền kinh tế và an ninh quốc gia.

Với 40% cổ phần, Trung Quốc có ảnh hưởng lớn đối với các quyết định quan trọng, từ dự án phát triển đến thay đổi công nghệ trong hệ thống điện. Sự phụ thuộc vào thiết bị và công nghệ Trung Quốc có thể tạo ra các lỗ hổng an ninh, làm tăng nguy cơ gián điệp mạng hoặc mã độc, từ đó cho phép Trung Quốc kiểm soát và theo dõi hệ thống điện của Philippines.

Các công ty điện lực sở hữu nhiều thông tin quan trọng về hạ tầng năng lượng, và Trung Quốc có thể tiếp cận những dữ liệu này để phát hiện điểm yếu hoặc điều chỉnh chiến lược theo hướng có lợi cho mình. Việc kiểm soát thông tin về các kế hoạch phát triển và lưới điện có thể dẫn đến những thay đổi trong quan hệ năng lượng giữa hai quốc gia, thậm chí tạo cơ hội cho sự can thiệp vào các quyết định chính trị và kinh tế.

Đứng trước những cáo buộc từ phía Philippines, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã lên tiếng phủ nhận mọi nghi ngờ. Trung Quốc khẳng định rằng

và cam kết hợp tác “theo đúng các luật và quy định của Philippines để đạt được lợi ích chung cho cả hai bên”.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng mong muốn các cá nhân ở Philippines tiếp cận mối quan hệ hợp tác này một cách công bằng và khách quan, tránh "dựng chuyện" hoặc lo lắng quá mức.

Tuy nhiên, Trung Quốc đã gặp lại tình huống căng thẳng vào năm 2023 khi

. Đáp lại những nghi ngờ này, Trung Quốc tiếp tục phủ nhận mọi cáo buộc, khẳng định sự tham gia của họ chỉ mang tính chất hợp tác kỹ thuật và không có khả năng thao túng hay kiểm soát hệ thống điện quốc gia Philippines.

vẫn cho thấy sự tham gia của Trung Quốc không hề đơn giản như vậy, khiến nhiều người đặt câu hỏi về sự thật đằng sau.