Sai Lầm Của Pháp Khi Tấn Công Đà Nẵng | Kháng Chiến Chống Pháp P.2

Vịnh Đà Nẵng – Cửa ngõ chiến lược của Việt Nam

Từ thế kỷ 16, Đà Nẵng đã nắm giữ vị trí địa lý và quân sự quan trọng trong khu vực Đông Á. Địa thế thuận lợi, vịnh kín gió, nước sâu giúp nơi đây trở thành một trong những điểm neo đậu lý tưởng nhất trên bản đồ hàng hải khu vực. Chính vì thế, không có gì lạ khi các cường quốc phương Tây luôn dõi theo Đà Nẵng với tham vọng mở rộng ảnh hưởng.

, nhà thám hiểm John Barrow từng mô tả vịnh Đà Nẵng (hay còn được gọi là Turon) là một trong những vịnh biển an toàn và thuận tiện bậc nhất thế giới. Với lợi thế này, Đà Nẵng từng là điểm dừng chân quan trọng trên các tuyến thương mại hàng hải, đồng thời cũng là mục tiêu chiến lược trong các cuộc xung đột quân sự sau này.

Không chỉ quân đội Pháp, ngay cả quân đội Mỹ cũng từng đổ bộ vào Đà Nẵng trong lịch sử. Nhưng tại sao vịnh biển này lại đặc biệt đến vậy? Câu trả lời nằm ở chính địa hình kín gió, độ sâu lý tưởng của vịnh, giúp tàu chiến và thuyền lớn có thể neo đậu an toàn. Người Pháp, với những toan tính từ rất sớm, đã sớm nhận ra giá trị của vùng biển này.

Hiệp ước Versailles 1787 – Bước đi đầu tiên của người Pháp

Ngay từ cuối thế kỷ 18, tham vọng của Pháp đối với Đà Nẵng đã được thể hiện rõ trong

. Một trong những điều khoản quan trọng của hiệp ước này là việc Pháp yêu cầu được nhượng lại khu vực Đà Nẵng nếu họ giúp Nguyễn Ánh phục quốc. Dù cuối cùng thỏa thuận này không được thực hiện, nhưng nó cũng cho thấy rằng người Pháp đã nhắm đến Đà Nẵng từ rất lâu trước khi cuộc xâm lược thực sự diễn ra.

Bước sang thế kỷ 19, tham vọng này tiếp tục được đẩy mạnh với những kế hoạch chinh phục cụ thể. Ngày 25/11/1857, một huấn lệnh từ

đã vạch ra kế hoạch chi tiết về việc chiếm đóng Đà Nẵng. Nội dung huấn lệnh nêu rõ:

Ngay khi đến nơi, Thiếu tướng Rigault de Genouilly phải lập tức chiếm giữ vịnh và lãnh thổ Đà Nẵng. Sau đó, tùy vào tình hình, có thể mở rộng ảnh hưởng để thiết lập nền bảo hộ hoặc ít nhất là buộc triều đình Huế ký kết một hiệp ước thương mại và tự do truyền giáo.

Điều này đồng nghĩa với việc, dù kế hoạch thôn tính Việt Nam có thành công hay không, thì Đà Nẵng vẫn phải nằm trong tay người Pháp bằng mọi giá. Nhưng lý do nào khiến họ quyết tâm như vậy?

Vì sao người Pháp quyết định chọn Đà Nẵng?

Ngay từ đầu, Đà Nẵng không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên trong chiến lược xâm lược Việt Nam của Pháp. Khu vực này sở hữu vị trí chiến lược quan trọng trên Biển Đông, với vịnh nước sâu, kín gió, thuận lợi cho tàu chiến cỡ lớn neo đậu trong thời gian dài. Trong nhiều thế kỷ, cửa Hàn đã đóng vai trò là cảng tiền tiêu của Hội An – một thương cảng sầm uất dưới thời các chúa Nguyễn. Khi chiến tranh Nha Phiến bùng nổ tại Trung Quốc, nhu cầu tìm kiếm một căn cứ quân sự vững chắc tại Đông Nam Á càng trở nên cấp thiết đối với Pháp. Và Đà Nẵng, với những điều kiện địa lý hoàn hảo, nhanh chóng trở thành mục tiêu hàng đầu.

Tuy nhiên, mục tiêu của người Pháp không chỉ đơn thuần là thiết lập một căn cứ quân sự. Họ còn muốn sử dụng Đà Nẵng như một công cụ gây áp lực lên triều đình Huế. Chỉ cách kinh đô khoảng 100km, việc chiếm đóng khu vực này giúp Pháp dễ dàng khống chế đường tiếp cận vào trung tâm quyền lực của nhà Nguyễn. Họ tin rằng, chỉ cần kiểm soát Đà Nẵng, họ có thể buộc triều đình Huế phải nhượng bộ, ký kết những hiệp ước có lợi mà không cần một cuộc đối đầu trực diện.

Dù vậy, trên thực tế, Đà Nẵng không phải là con đường nhanh nhất để tiến vào Huế.

– tuyến đường thủy trực tiếp nối liền kinh đô – mới là lựa chọn hợp lý hơn. Vậy tại sao Pháp không tấn công theo hướng này? Lý do rất đơn giản: họ không có đủ thông tin về địa hình Huế.

Những toan tính sai lầm và thực tế khắc nghiệt

Trong một bức thư đề ngày 17/9/1858, Rigault de Genouilly đã bày tỏ sự bối rối khi nhận ra rằng, ngay cả những tù binh bị bắt cũng không thể cung cấp thông tin về địa hình xung quanh Huế. Ông thừa nhận:

Tôi đã cố hỏi các tù binh An Nam về khả năng tàu bè đi lại trên sông Huế nhưng không có kết quả. Ngay cả những giáo sĩ Thiên Chúa giáo mà chúng tôi hy vọng giúp đỡ cũng không xuất hiện. Vì vậy, việc tiến vào Huế vẫn là một ẩn số.

Không có thông tin tình báo chính xác, không ai dẫn đường, người Pháp buộc phải lựa chọn Đà Nẵng – nơi mà họ đã có những nghiên cứu và khảo sát từ trước. Nhưng ngay cả khi đã kiểm soát được khu vực này, họ vẫn gặp phải một trở ngại lớn hơn nhiều so với dự đoán: sự kháng cự kiên cường của quân dân Đại Nam.

Trước khi quân Pháp đặt chân lên bờ, tướng Nguyễn Tri Phương đã chỉ đạo áp dụng chiến thuật

. Người dân di tản khỏi làng mạc, lương thực và nhu yếu phẩm đều được mang đi hoặc tiêu hủy. Quân Pháp, vốn tin rằng họ sẽ nhận được sự hỗ trợ từ các giáo dân trong khu vực, nhanh chóng rơi vào cảnh thiếu thốn. Một báo cáo từ chiến trường mô tả:

Hai bên bờ sông hoàn toàn vắng lặng. Làng mạc ở Đà Nẵng đã bị bỏ hoang. Chúng tôi không thể tìm thấy thực phẩm tươi sống cho binh lính. Ngay cả một con gà cũng không có.

Sự thiếu hụt nguồn lực, kết hợp với khí hậu khắc nghiệt của miền Trung Việt Nam, đã nhanh chóng làm suy yếu đội quân viễn chinh.

Mùa hè nóng bức, mưa dầm triền miên, dịch bệnh hoành hành – tất cả tạo nên một vòng xoáy khắc nghiệt mà quân Pháp không thể thoát ra. Kiết lỵ, sốt rét, scorbut tàn phá binh sĩ, biến họ từ một đội quân hùng mạnh thành những người lính kiệt quệ, không đủ sức chiến đấu. Rigault de Genouilly tuyệt vọng viết trong thư gửi về Bộ Hải quân Pháp:

Chúng ta đang đi xuống dốc đến chỗ kiệt quệ. Mọi phương tiện để cải thiện tình trạng binh lính và hải quân đều hết sạch và vô hiệu. Các y sĩ kết luận rằng người châu Âu không thể làm việc trong khí hậu này.

Những kỳ vọng ban đầu của Pháp đã sụp đổ hoàn toàn. Họ đến với ý định nhanh chóng chiếm đóng Đà Nẵng, biến nơi đây thành bàn đạp để thôn tính Việt Nam. Nhưng thay vì một cuộc chinh phục dễ dàng, họ lại rơi vào một cuộc chiến tiêu hao đầy bế tắc.

Sau nhiều tháng cầm cự, không thể tiến xa hơn cũng không thể duy trì lâu dài, quân Pháp buộc phải từ bỏ Đà Nẵng – mục tiêu mà họ từng đặt nhiều kỳ vọng nhất – để chuyển hướng tấn công vào Gia Định, mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử xâm lược của thực dân Pháp tại Việt Nam.

Nếu có một yếu tố khiến quân Pháp và Tây Ban Nha phải rời bỏ Đà Nẵng nhanh hơn bất kỳ sự kháng cự nào, thì đó chính là khí hậu. Không phải những đợt tấn công từ quân triều đình Huế hay chiến thuật vườn không nhà trống của tướng Nguyễn Tri Phương, mà chính môi trường khắc nghiệt của miền Trung Việt Nam đã làm suy kiệt đội quân viễn chinh này.

Trong những bức thư gửi về Bộ Hải quân Pháp, Rigault de Genouilly không giấu nổi sự tuyệt vọng trước tình trạng bệnh tật lan tràn trong hàng ngũ binh sĩ: