Lý Do Đằng Sau Việc Putin Không Muốn Ukraine Được Bình Yên

Cuộc chiến lớn nhất châu Âu kể từ CTTG thứ 2

Những ngày đầu năm 2022, cả thế giới dõi theo Ukraine, nơi một cuộc chiến quy mô lớn nhất tại châu Âu kể từ Thế chiến thứ hai chính thức bùng nổ.

6:00 sáng, theo giờ Moscow, ngày 24/2/2022, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố khởi động "chiến dịch quân sự đặc biệt" tại Ukraine. Đây là đỉnh điểm của hàng loạt mâu thuẫn kéo dài hàng thập kỷ giữa hai quốc gia láng giềng.

Trước đó, năm 2014, Nga đã sáp nhập Crimea và kích động các cuộc xung đột tại khu vực Donbas, miền Đông Ukraine. Đến năm 2022, cuộc tấn công toàn diện của Nga vào Ukraine đã mở ra một chương mới đầy căng thẳng, đẩy quan hệ quốc tế vào vòng xoáy đối đầu nguy hiểm.

Gần hai năm đã trôi qua, nhưng chiến tranh vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc. Nga và Ukraine tiếp tục giằng co trong những trận chiến khốc liệt, còn phương Tây tăng cường các biện pháp trừng phạt và viện trợ quân sự. Nhưng dù kết cục thế nào, một điều chắc chắn là: Nga sẽ không dễ dàng từ bỏ Ukraine. Thậm chí ngay cả khi buộc phải rút quân, Putin vẫn không xem Ukraine là một quốc gia thực sự độc lập.

Ukraine có thực sự là một phần của Nga?

Để hiểu được quan điểm của Putin về Ukraine, trước tiên chúng ta cần quay ngược thời gian, nhìn lại lịch sử hơn 1.000 năm của hai quốc gia này.

Putin từng tuyên bố rằng Ukraine luôn là một phần của Nga. Nhưng thực tế có đơn giản như vậy?

Cả Nga và Ukraine đều bắt nguồn từ Kievan Rus, một trung tâm thương mại hùng mạnh được người Viking lập ra dọc sông Dnepr hơn một thiên niên kỷ trước. Tuy nhiên, theo dòng chảy lịch sử, Ukraine nhiều lần đổi chủ và chỉ thực sự nằm dưới quyền kiểm soát của Moscow từ cuối thế kỷ 18 dưới thời Nữ hoàng Catherine II.

Ngay cả khi đó, Đế quốc Nga cũng không hoàn toàn kiểm soát được Ukraine một cách tuyệt đối. Người Ukraine và người Nga thuộc nhóm sắc tộc Đông Slav có quan hệ mật thiết, nhưng cũng trải qua nhiều giai đoạn phân ly. Trong suốt nhiều thế kỷ, Ukraine không có một nhà nước độc lập tiền thân, nhưng điều đó không có nghĩa họ không khao khát chủ quyền.

Putin chỉ nhớ về những giai đoạn Ukraine thuộc Nga, điều này củng cố quan điểm của ông rằng "không tồn tại biên giới thực sự giữa hai nước". Trong một cuộc phỏng vấn, ông từng nói:

Chúng tôi không hẳn là hàng xóm, rất nhiều lần, chúng tôi là một quốc gia!

Nếu nhìn vào bản đồ của Đế quốc Nga và Liên Xô trong 300 năm qua, có thể thấy Ukraine và Nga từng nằm chung trong một thực thể chính trị. Tuy nhiên, sự tan rã của Liên Xô vào năm 1991 đã đặt dấu chấm hết cho mối quan hệ này, mở ra một con đường mới đầy chông gai cho Ukraine.

Hiện nay, khoảng 13% dân số Ukraine là người dân tộc Nga, và gần 1/3 dân số (chủ yếu ở miền Đông) sử dụng tiếng Nga như ngôn ngữ chính. Putin nhiều lần tuyên bố rằng người Nga và người Ukraine là một dân tộc thống nhất, và Ukraine không phải một quốc gia thực sự.

Nhưng người Ukraine nghĩ khác.

Mặc dù không có một lịch sử nhà nước độc lập kéo dài như Nga, nhưng họ luôn tự hào về bản sắc và chủ quyền của mình. Trong văn hóa Ukraine, hình tượng người Cossack—những chiến binh du mục tự do cưỡi ngựa trên đồng cỏ—là biểu tượng cho tinh thần độc lập.

Chỉ cần nghe qua bài quốc ca của Ukraine cũng đủ thấy quyết tâm của họ:

Chúng ta sẽ không bao giờ khuất phục trước Nga. Dù khó khăn thế nào, chúng ta sẽ làm tất cả để bảo vệ nền độc lập của mình!

Những tuyên bố của Putin về việc "hợp nhất" Ukraine chỉ càng làm người Ukraine phản kháng quyết liệt hơn. Họ không muốn trở thành một phần của Nga, và đó là một trong những lý do quan trọng khiến cuộc chiến này trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết.

Vì sao Ukraine quan trọng với Nga?

Về địa chính trị, Ukraine có ý nghĩa vô cùng quan trọng với Nga.

Suốt nhiều thế kỷ, Ukraine và Belarus được xem là "vùng đệm" giúp bảo vệ Nga khỏi các cuộc xâm lược từ phương Tây. Trong các cuộc chiến tranh với Napoléon, cũng như hai cuộc chiến tranh thế giới, Ukraine đóng vai trò là tấm lá chắn quan trọng của Nga.

Sự sụp đổ của Liên Xô vào năm 1991 đã phá vỡ hệ thống này. NATO mở rộng về phía Đông, tiến sát biên giới Nga, trong khi Ukraine ngày càng ngả về phương Tây. Đối với Moscow, đây là một mối đe dọa an ninh trực tiếp.

Không phải ngẫu nhiên mà Putin luôn nhấn mạnh rằng Ukraine không thể gia nhập NATO. Một Ukraine nằm trong khối quân sự phương Tây đồng nghĩa với việc Moscow mất đi tuyến phòng thủ chiến lược cuối cùng.

Chính vì thế, dù chiến tranh có kéo dài bao lâu, dù phải trả giá đắt thế nào, Nga vẫn sẽ tìm mọi cách để kiểm soát Ukraine—nếu không phải bằng vũ lực, thì bằng chính trị và ảnh hưởng kinh tế.

Tương lai Ukraine: Cuộc chiến chưa có hồi kết

Gần hai năm sau khi Nga mở chiến dịch quân sự, cuộc chiến vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. Ukraine tiếp tục kháng cự quyết liệt với sự hỗ trợ từ phương Tây, trong khi Nga củng cố những vùng lãnh thổ đã chiếm đóng.

Nếu Ukraine giành lại toàn bộ lãnh thổ, liệu Nga có từ bỏ tham vọng của mình?

Nếu Nga tiếp tục kiểm soát Donbas và Crimea, Ukraine có chấp nhận thực tế này?

Liệu phương Tây có duy trì sự hỗ trợ lâu dài cho Kyiv, hay một ngày nào đó sẽ thay đổi chiến lược?