Cuộc đua quyền lực của Qatar
Hãy tưởng tượng bạn là Qatar, một quốc gia nhỏ bé nằm cạnh người hàng xóm khổng lồ Ả Rập Xê Út, quốc gia có diện tích gấp 185 lần bạn. Bạn giàu có, ai cũng biết, nhưng gã hàng xóm cũng không kém phần nổi bật – giàu, sản xuất dầu lớn nhất thế giới, và có quân đội hùng mạnh tham gia vào các cuộc xung đột khu vực. Mối quan hệ giữa hai bạn không êm đẹp, vì trong quá khứ, bạn và gã đã đứng về hai phía đối lập trong các xung đột chính trị, khiến gã cùng ba quốc gia khác cô lập và cáo buộc bạn hỗ trợ khủng bố.
Trước tình hình này, Qatar nhận thức rằng sự an nguy của mình không chỉ phụ thuộc vào dầu mỏ, mà còn vào cách chứng minh vị trí nổi bật trên trường quốc tế. Vậy làm thế nào để thế giới chú ý đến bạn? Câu trả lời là tổ chức World Cup. Việc này không chỉ giúp Qatar cải thiện hạ tầng, thúc đẩy ngành du lịch và mở rộng kinh tế, mà còn thay đổi cái nhìn của thế giới về quốc gia này, đặc biệt là trong vấn đề nhân quyền.
Tuy nhiên, để có thể đăng cai sự kiện tầm cỡ này, Qatar đã phải huy động quyền lực và nguồn lực khổng lồ, đặc biệt là tài chính. FIFA cần nhiều hơn một kế hoạch hoàn hảo, họ cần những khoản tiền khổng lồ để quyết định ai sẽ là chủ nhà của World Cup.
Để giành quyền đăng cai World Cup 2022, Qatar đã phải vượt qua cơ chế bỏ phiếu khắt khe của FIFA, nơi Ủy ban Điều hành FIFA, gồm 24 thành viên, quyết định quốc gia chủ nhà. Các thành viên của Ủy ban này đại diện cho các liên đoàn bóng đá từ khắp các châu lục: châu Âu, châu Á, châu Phi, châu Mỹ và châu Đại Dương.
Cuộc bầu cử diễn ra kín và bí mật, với các quốc gia ứng cử không tham gia bỏ phiếu. Cơ chế bầu cử yêu cầu mỗi quốc gia phải giành được ít nhất 13 phiếu trong vòng đầu tiên để đạt đa số tuyệt đối. Nếu không có quốc gia nào đạt được số phiếu cần thiết, cuộc bỏ phiếu tiếp tục sang các vòng tiếp theo, và quốc gia có số phiếu thấp nhất sẽ bị loại. Quy trình này kéo dài cho đến khi một quốc gia đạt được số phiếu ủng hộ cần thiết từ các thành viên trong Ủy ban. Trong cuộc bỏ phiếu năm 2010, Qatar đã đối mặt với các đối thủ mạnh như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản và Úc. Sau các vòng loại, Qatar đã giành chiến thắng trong vòng cuối cùng với 14 phiếu, đánh bại Hoa Kỳ với 8 phiếu.
Những cuộc "trao đổi" kín
Để giành quyền đăng cai World Cup 2022, Qatar không thể chỉ dựa vào các yếu tố khách quan, bởi nếu xét về các tiêu chí, họ rõ ràng không phải là ứng cử viên mạnh nhất. Để chiến thắng, Qatar đã phải sử dụng chiến lược “mua chuộc” các thành viên trong Ủy ban Điều hành FIFA, nơi có 24 thành viên từ khắp nơi trên thế giới. Những thương vụ bất hảo đã bị phanh phui sau đó khiến cả thế giới phải sốc.
Sheikh Hamad bin Khalifa Al Thani của Qatar và Sepp Blatter của FIFA đã cùng nhau ăn mừng chiến thắng trong cuộc bỏ phiếu giành quyền đăng cai.
Marios Lefkaritis – Thành viên Liên đoàn Bóng đá Châu Âu (UEFA), đã có giao dịch mảnh đất gia đình bán cho Qatar với giá cao ngất ngưởng – 32 triệu euro, hơn nhiều so với giá trị thực. Sau thương vụ này, ông đã bầu chọn cho Qatar. Nicolas Leoz và Ricardo Teixeira – Cựu Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Nam Mỹ và Brazil, bị cáo buộc nhận hối lộ từ Qatar để ủng hộ đơn đăng cai của quốc gia này. Điều này khiến cả FIFA và các cơ quan điều tra quốc tế phải vào cuộc. Ricardo Teixeira còn đối mặt với nhiều cáo buộc tham nhũng khác.
Ba thành viên FIFA đại diện cho châu Phi nhận những khoản tiền lớn từ Qatar. Cụ thể, một quan chức Qatar đã đề nghị chia 6,9 triệu USD cho ba người này để đổi lấy phiếu bầu. Jack Warner, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Bắc, Trung Mỹ và Caribe (CONCACAF), cũng không thoát khỏi các cáo buộc. Qatar đã trả cho ông gần 2 triệu USD để có được sự ủng hộ. Michel Platini, huyền thoại bóng đá và Chủ tịch UEFA, là một trong những thương vụ gây chấn động nhất. Platini công khai thừa nhận đã nhận lời yêu cầu từ Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy và Tiểu vương Qatar để sử dụng phiếu bầu của mình ủng hộ Qatar. Đổi lại, Qatar đã mang lại các hợp đồng thương mại lớn cho Pháp, bao gồm việc mua 50 chiếc máy bay Airbus trị giá 6,35 tỷ USD và đầu tư vào Paris Saint-Germain.
Cuối cùng, một thương vụ đáng chú ý là mối quan hệ giữa Qatar và Nga. Sau khi gặp mặt tại Doha, Qatar đã cam kết đầu tư vào các mỏ dầu của Nga, đổi lại Nga ủng hộ Qatar trong cuộc đua giành quyền đăng cai World Cup 2022. Đây là một thỏa thuận trị giá hàng tỷ USD, đồng thời giúp Nga vươn lên thành một trong những quốc gia dẫn đầu về sản xuất khí đốt trên thế giới.
Một nhân vật chủ chốt trong chiến dịch giành quyền đăng cai của Qatar để đăng cai World Cup 2022 là Mohammed bin Hammam, thành viên ban điều hành FIFA vào thời điểm đó. Ông đã giúp môi giới hiệp ước Doha, một thỏa thuận giữa Qatar và nhiều quốc gia có quyền bỏ phiếu. Chính những hành động này đã khiến đặc vụ Nga phải thốt lên: “The World Cup is bound up with the unseen way in which the world really works. Unseemly, I would say, and unseen.”
Lợi ích từ kỳ World Cup đắt đỏ nhất lịch sử
Qatar đã không chỉ dựa vào các mối quan hệ và sự ủng hộ từ các quan chức FIFA mà còn mạnh tay chi tiền để thúc đẩy quá trình đăng cai. Al Jazeera, kênh truyền hình thuộc sở hữu của Qatar, đã đề nghị chi trả 400 triệu USD cho FIFA để có quyền phát sóng World Cup. Điều đáng chú ý là trong hợp đồng, 100 triệu USD trong số này sẽ được chuyển ngay vào tài khoản FIFA nếu Qatar thắng cuộc đấu thầu. Ba năm sau, chính phủ Qatar đã chuyển thêm 480 triệu USD, nâng tổng số tiền chi trả lên 880 triệu USD.
Câu chuyện không dừng lại ở đó. Vào ngày 1 tháng 6 năm 2014, Tờ The Sunday Times của Anh đã tiết lộ các tài liệu cho thấy bằng chứng rõ ràng rằng Bin Hammam đã trả hơn 5 triệu USD cho các quan chức bóng đá để ủng hộ Qatar. Những tài liệu này sau đó được giao cho Cảnh sát Thụy Sĩ như một phần của cuộc điều tra về tham nhũng và hối lộ trong FIFA. Nhưng đó chưa phải là tất cả. Để giành được 14 phiếu bầu, Qatar đã chi ra một số tiền khổng lồ, với tổng cộng lên đến hơn 34 tỷ USD cho các dự án hạ tầng, bao gồm việc xây dựng mới các sân vận động, cải tạo các cơ sở hiện có, cùng với các dự án giao thông, cơ sở lưu trú và hệ thống công cộng khác. Tổng chi phí xây dựng cho các dự án này đã lên đến 220 tỷ USD.
Qatar đã đầu tư 254 tỷ USD vào việc tổ chức World Cup 2022, khiến đây trở thành kỳ World Cup đắt đỏ nhất trong lịch sử.
Với tất cả những khoản chi này, tổng cộng 254 tỷ USD đã được đầu tư vào việc tổ chức World Cup 2022. Một kỳ World Cup đắt đỏ nhất trong lịch sử, liệu những khoản chi khổng lồ này có đạt được mục tiêu ban đầu của Qatar? Có lẽ thời gian sẽ là yếu tố quyết định câu trả lời, nhưng một điều chắc chắn, Qatar đã sử dụng mọi nguồn lực để biến giấc mơ tổ chức World Cup trở thành hiện thực, và những lợi ích to lớn mà quốc gia này thu được từ sự kiện này là không thể phủ nhận.
Theo các báo cáo, Qatar ước tính thu về khoảng 17 tỷ USD từ việc đăng cai World Cup 2022, bao gồm doanh thu từ du khách, bán vé và các hoạt động thương mại liên quan. Tuy nhiên, so với 254 tỷ USD đã chi ra, con số này chỉ là một phần nhỏ, chưa đủ bù đắp cho khoản chi khổng lồ. Tuy nhiên, doanh thu sau World Cup không phải là mục tiêu chính của Qatar. Thành công lớn nhất mà quốc gia này đạt được là việc gia tăng vị thế chính trị và ngoại giao, đặc biệt trong khu vực Trung Đông và trên trường quốc tế. Buổi khai mạc World Cup 2022 tại sân vận động Al Bayt đã trở thành biểu tượng rõ ràng cho sự thay đổi.
Sự kiện này chứng kiến Thái tử Mohammed bin Salman và Tổng thống Abdel Fattah el-Sissi, những người từng ủng hộ lệnh phong tỏa Qatar, ngồi cạnh Tiểu vương Tamim bin Hamad Al Thani, thể hiện sự cải thiện lớn trong ngoại giao khu vực. Sự hiện diện của họ đánh dấu một bước ngoặt lớn trong quan hệ ngoại giao giữa Qatar và các quốc gia láng giềng. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng có một bài phát biểu nổi bật tại sự kiện, kêu gọi thế giới "mở lòng với Qatar" và không "chính trị hóa thể thao." Đặc biệt, vấn đề nhân quyền, một trong những chủ đề tranh cãi lớn nhất xung quanh việc đăng cai World Cup của Qatar, đã được Chủ tịch FIFA, Gianni Infantino, lên tiếng bảo vệ, chỉ trích các chính trị gia phương Tây và khẳng định người châu Âu cần "3.000 năm hối lỗi" trước khi chỉ trích Qatar.
Sự kiện này cũng đã thu hút nhiều quan chức cấp cao phương Tây, như Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken, Ngoại trưởng Bỉ Hadja Lahbib, và Ngoại trưởng Anh James Cleverly, thay vì tẩy chay sự kiện như nhiều người dự đoán. Về mặt kinh tế, Qatar đã gặt hái được những lợi ích không thể đong đếm. Tập đoàn truyền thông beIN Media Group, một trong những nhà phát sóng thể thao lớn nhất thế giới và cũng sở hữu hãng phim Hollywood Miramax, đã hấp dẫn sự chú ý của các nhà đầu tư đến từ mọi quốc gia trên thế giới, đặc biệt là từ Mỹ và Ả Rập Xê Út. Bên cạnh đó, Paris Saint-Germain (PSG), câu lạc bộ bóng đá nổi tiếng của Qatar, đã trở thành đối tượng hấp dẫn với các nhà đầu tư từ khắp nơi, với giá trị ước tính lên tới 4,21 tỷ euro.
Những lợi ích gián tiếp cũng rất đáng chú ý. Trong suốt kỳ World Cup, hàng nghìn người, phần lớn là lao động nhập cư, đã có cơ hội kiếm thu nhập đáng kể nhờ vào công việc trong ngành du lịch, dịch vụ, và vận tải. Các nhà hàng, khu chợ, khách sạn, tài xế công nghệ, tất cả đều hoạt động hết công suất để phục vụ lượng khách đông đảo đến với sự kiện này. Tuy nhiên, nếu xét về lợi nhuận tài chính trực tiếp, World Cup 2022 có thể là kỳ World Cup lỗ nhất trong lịch sử. Mặc dù vậy, với Qatar, những lợi ích ngầm như gia tăng vị thế chính trị, mở rộng quan hệ ngoại giao và xây dựng tầm ảnh hưởng toàn cầu lại có giá trị vượt trội hơn nhiều so với khoản tiền đã chi ra.
Qatar đã chứng minh rằng, với tiền bạc và tầm nhìn dài hạn, họ có thể đạt được mục tiêu lớn: không chỉ là một kỳ World Cup hoành tráng mà còn là một bước đi chiến lược để tái định hình vị thế của quốc gia nhỏ bé này trong cộng đồng quốc tế. Những liên minh mới, sự tôn trọng từ các đối thủ khu vực, và tầm ảnh hưởng ngày càng lớn có thể sẽ định hình tương lai của Qatar trong thập kỷ tới.
