Cách FIFA được tạo ra
Đầu thế kỷ 20, FIFA chỉ là một tổ chức nhỏ bé được thành lập vào năm 1904 bởi 7 hiệp hội bóng đá châu Âu, với mục tiêu đơn giản là điều phối các giải đấu bóng đá. Nhưng ai ngờ, tổ chức này lại phát triển thành một đế chế toàn cầu dưới sự dẫn dắt của những con người đầy tham vọng – đặc biệt là João Havelange, người thay đổi hoàn toàn cục diện của FIFA.
Năm 1974, João Havelange, một cựu vận động viên Olympic môn bơi lội và cựu Chủ tịch Liên đoàn Thể thao Brazil, đã đánh bại Stanley Rous để trở thành Chủ tịch FIFA. Đây là một chiến thắng không hề dễ dàng, bởi con đường từ một người có ảnh hưởng trong Brazil đến vị trí cao nhất của FIFA không chỉ đòi hỏi tài năng mà còn cả những chiến thuật táo bạo và thậm chí mờ ám.
Havelange, nhân vật quyền lực và cũng dính líu nhiều vụ “tiền chảy đầy túi” của FIFA, đứng giữa các quan chức bóng đá khác là Alan I Rothenberg ở Los Angeles, bên trái, và Joseph S. Blatter với Giải vô địch bóng đá thế giới FIFA 1994 tại New York.
Cơ chế bầu cử chủ tịch FIFA khi ấy trao cho mỗi liên đoàn bóng đá một phiếu bầu, và với 30% tổng số phiếu thuộc về châu Phi, Havelange đã nhận ra rằng đây chính là chìa khóa để chiến thắng. Ông khai thác triệt để điểm yếu của đối thủ Stanley Rous, người bị châu Phi xa lánh vì vấn đề liên quan đến phân biệt chủng tộc.
Havelange khôn khéo hứa hẹn rằng nếu đắc cử, ông sẽ đổ tiền bạc và nguồn lực vào các quốc gia châu Phi cũng như thế giới thứ ba để phát triển thể thao. Để củng cố lời hứa, những chiếc phong bì màu nâu bí ẩn xuất hiện tại cuộc bầu cử ở Frankfurt, như một “món quà” thân tình dành cho các đại biểu. Kết quả, lục địa Đen đã chọn đứng về phía Havelange, trao cho ông cơ hội lãnh đạo.
Dưới triều đại của Havelange, FIFA không còn là tổ chức nghiệp dư, mà được tái định hình thành một cỗ máy kiếm tiền khổng lồ. Ông hiểu rằng để biến FIFA thành đế chế toàn cầu, cần có một nguồn tài chính khổng lồ. Tuy nhiên, Havelange không phải là người am hiểu kinh tế. Để thực hiện tham vọng này, ông cần một chuyên gia… và đó là khi nhân vật tiếp theo bước vào cuộc chơi.
Những mánh khóe của FIFA
Vào tháng 10/1974, một nhân tố mới xuất hiện tại FIFA – Sepp Blatter, người mang đến một ý tưởng táo bạo: "Tại sao không kết bạn với các nhãn hàng lớn?" Và mục tiêu đầu tiên ông nhắm đến chính là tập đoàn nước giải khát hàng đầu thế giới, Coca-Cola.
Blatter đã khéo léo thuyết phục Coca-Cola rằng, bằng cách hợp tác, cả hai có thể tạo nên một mối quan hệ đôi bên cùng có lợi: FIFA cung cấp sân chơi toàn cầu, còn Coca-Cola mang đến tài trợ tài chính và… nước giải khát. Kết quả, năm 1976, một thỏa thuận lịch sử được ký kết. Coca-Cola cam kết tài trợ cho các chương trình phát triển bóng đá trẻ và giải đấu lớn, mở ra kỷ nguyên mới cho việc tài trợ trong bóng đá. Nhưng đó chỉ là khởi đầu. Cơn sốt tài trợ nhanh chóng lan rộng. Các tập đoàn lớn như KLM, Philips, Canon, hay Gillette lần lượt tham gia vào "bữa tiệc" của FIFA, biến bóng đá từ một môn thể thao trở thành một hiện tượng toàn cầu. Mỗi trận đấu, mỗi bàn thắng không chỉ là niềm vui, mà còn là những quảng cáo "vàng."
Trong số đó, đáng chú ý nhất chính là Adidas và ông trùm đầy tham vọng Horst Dassler. Nhận thấy giá trị khổng lồ của sự hiện diện trên sóng truyền hình, Dassler quyết tâm đưa Adidas trở thành đối tác độc quyền tại World Cup 1982 ở Tây Ban Nha. Không dừng lại ở tài trợ thông thường, Dassler đã thành lập một công ty ảo mang tên ISL để thâu tóm toàn bộ bản quyền phát sóng. Nhưng để kế hoạch hoàn hảo này thành công, ông cần chữ ký từ Chủ tịch FIFA Havelange – và tất nhiên, không gì miễn phí. Một khoản tiền lớn, thậm chí khổng lồ, được "bôi trơn" để thông qua thương vụ.
Horst Dassler (12/3/1936 – 10/4/1987) là doanh nhân người Đức, con trai của Adolf "Adi" Dassler, nhà sáng lập thương hiệu Adidas.
Ở trung tâm mọi sự, Sepp Blatter – cánh tay phải của Havelange – không chỉ biết mọi ngóc ngách của những "khoản tiền tối" này mà còn đòi hỏi phần của mình. Nhưng khi những dấu hiệu bất ổn xuất hiện và cảm thấy mình đã "ăn đủ," Blatter rời khỏi chiếc ghế Chủ tịch FIFA ngay sau kỳ World Cup 1994 tại Mỹ. Tuy nhiên, trò chơi quyền lực chưa dừng lại. Năm 1998, một cuộc đua mới bắt đầu – mở ra chương tiếp theo trong câu chuyện đầy kịch tính của FIFA.
Cuộc bầu cử năm 1998 đánh dấu một cuộc đối đầu khốc liệt giữa Sepp Blatter và Lennart Johansson, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Châu Âu (UEFA). Đây được xem là cuộc chiến không cân sức, khi Johansson nhận được sự tín nhiệm từ châu Âu nhờ những đóng góp to lớn trong việc cải tổ và phát triển bóng đá khu vực. Ông đến cùng chiến dịch "làm sạch bóng đá" với khẩu hiệu mạnh mẽ: “Thanh lọc hoàn toàn những mục rữa, kiếm lợi một cách minh bạch.”
Trong khi đó, Sepp Blatter dường như chẳng có gì nổi bật. Ông không có nền tảng đáng kể trong bóng đá, không nhận được sự ủng hộ từ bất kỳ khu vực lớn nào. Nhưng quân bài bí mật của ông chính là Michel Platini, huyền thoại bóng đá với ba Quả bóng vàng liên tiếp (1983-1985). Platini, đang tìm chỗ đứng trong chính trị bóng đá sau khi giải nghệ, không chỉ mang đến danh tiếng mà còn bị thuyết phục bởi lời đề nghị "hợp tác" trị giá 2 triệu Franc Thụy Sĩ từ Blatter. Dù có Platini, thứ Blatter thực sự cần vẫn là những lá phiếu. Ông nhanh chóng học và áp dụng chiến thuật từ người thầy João Havelange: xây dựng các mối quan hệ bằng quyền lực và tiền bạc.
Ở khu vực Bắc, Trung Mỹ và Caribbean, nơi nắm giữ tới 30 phiếu bầu, Jack Warner – người đứng đầu liên đoàn bóng đá khu vực này – nhận thấy tiềm năng lợi ích từ cuộc bầu cử. Khi Johansson từ chối tham gia các "thỏa thuận tài chính," Warner đã nghiêng hẳn về phía Blatter. Không dừng lại ở đó, Blatter còn chuyển hướng sang châu Phi. Ban đầu, Johansson được châu Phi ủng hộ nhờ thông điệp rõ ràng. Nhưng Blatter đã lật ngược tình thế bằng lời hứa với Molefi Oliphant, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Nam Phi: nếu được bầu, ông sẽ hỗ trợ Nam Phi đăng cai một kỳ World Cup. Thỏa thuận này không chỉ đem lại lá phiếu của Nam Phi mà còn thêm 14 phiếu từ các quốc gia thuộc Liên hiệp COSAFA.
Vai trò của Mohamed Bin Hammam, người đứng đầu Liên đoàn Bóng đá Châu Á (AFC), cũng không thể bỏ qua. Với nguồn lực tài chính mạnh mẽ và tham vọng kiếm lợi từ cuộc bầu cử, Bin Hammam trở thành quản lý chiến dịch của Blatter, củng cố thêm sức mạnh cho ông. Để đảm bảo chiến thắng, Blatter hào phóng phát phong bì "đầy bất ngờ" cho các đại biểu, biến kỳ nghỉ của họ tại khách sạn FIFA thành một giấc mơ vàng.
Kết quả không nằm ngoài dự đoán: Sepp Blatter giành chiến thắng, bước lên vị trí Chủ tịch FIFA. Chiến thắng này không chỉ mở ra một kỷ nguyên mới, mà còn đặt nền móng cho hàng loạt bê bối tham nhũng, làm rung chuyển thế giới bóng đá trong những năm tiếp theo.
Bê bối và tham nhũng
Sau khi ISL – “cây ATM trá hình” của FIFA – phá sản năm 2001 với khoản nợ 300 triệu đô la, Sepp Blatter nhanh chóng tìm nguồn thu mới: bán quyền tổ chức các giải đấu trong tương lai. World Cup trở thành "mỏ vàng" khi các quốc gia cạnh tranh để giành quyền đăng cai, như Đức với World Cup 2006, đã thu về 300 triệu euro từ du lịch, 2 tỷ euro doanh số bán lẻ và 50.000 việc làm mới.
Chủ tịch FIFA Sepp Blatter bị ném tiền vào mặt.
Blatter thực hiện lời hứa với châu Phi bằng cách trao quyền đăng cai World Cup 2010 cho Nam Phi. Đồng thời, FIFA mở đấu thầu cho các kỳ World Cup 2018 và 2022. Trong khi Anh Quốc và Hoa Kỳ được đánh giá là ứng cử viên sáng giá, kết quả công bố cuối năm 2010 lại gây chấn động: Nga đăng cai năm 2018, và Qatar – quốc gia không có cơ sở hạ tầng phù hợp – giành quyền tổ chức năm 2022. Chọn Qatar đã biến FIFA thành tâm điểm chỉ trích. Một quốc gia nhiệt độ cao, thiếu sân vận động, khách sạn, hệ thống giao thông và chịu ràng buộc bởi luật lệ khắt khe khiến nhiều người đặt câu hỏi: "Tại sao?" Sự thật, Qatar đã tung tiền mặt, tài trợ và thỏa thuận thương mại để giành phiếu bầu.
Năm 2011, Mohammed Bin Hammam, đồng minh cũ của Blatter, đối đầu ông trong cuộc bầu cử Chủ tịch FIFA. Tuy nhiên, nỗ lực mua phiếu bằng phong bì trị giá 40.000 đô la tại Trinidad & Tobago bị Chuck Blazer tố giác, dẫn đến việc Bin Hammam và Jack Warner bị đình chỉ. Bị đẩy vào đường cùng, Warner liên hệ với FBI, cung cấp bằng chứng về hành vi tham nhũng trong FIFA. Đây là khởi đầu cho cuộc điều tra làm rung chuyển đế chế bóng đá toàn cầu.
Cái giá của sự suy đồi
Các tài liệu chỉ ra rằng Chuck Blazer, quan chức FIFA, sống cuộc đời xa hoa với căn hộ tuyệt đẹp tại Trump Tower và chiếc Mercedes bóng bẩy ở Zurich, trong khi khối tài sản 15.3 triệu đô la của ông không có nguồn gốc rõ ràng. Thêm vào đó, Blazer đã không đóng thuế trong suốt 18 năm. Những thông tin này cho thấy ông không thể thoát khỏi tội trạng. Tuy nhiên, FBI không chỉ muốn "lật tẩy" Blazer mà còn muốn tận diệt tận gốc tham nhũng trong FIFA, và để làm điều đó, họ cần sự hợp tác của Blazer. Ngày 30/11/2011, Blazer đồng ý hợp tác để giảm án, sau khi FBI cảnh báo ông có thể đối mặt với án tù lên đến 100 năm. Nhiệm vụ của Blazer là cung cấp thông tin về những hành vi sai trái trong FIFA, giúp FBI theo dõi và bắt giữ các tội phạm bằng thiết bị giám sát.
Qua từng bữa ăn và cuộc trò chuyện với các quan chức FIFA, FBI thu thập được thông tin quan trọng, nhanh chóng bắt đầu chiến dịch truy quét. Con trai của Jack Warner, người cũng có liên quan đến các vụ rửa tiền toàn cầu, là những mục tiêu đầu tiên bị bắt. Cơn bão quét qua FIFA bắt đầu từ năm 2015, với việc bắt giữ 14 quan chức cấp cao của FIFA vào ngày 27/5/2015 tại Zurich. Những người này bị cáo buộc tham nhũng, lừa đảo, hối lộ và rửa tiền.
Dù Sepp Blatter không bị bắt, nhưng ông phải đối mặt với áp lực lớn từ cuộc điều tra. Mặc dù không có bằng chứng kết tội Blatter trực tiếp, nhưng gánh nặng của scandal khiến ông phải từ chức vào năm 2015, kết thúc 16 năm cầm quyền. Người kế nhiệm của Blatter, Michel Platini, cũng không giữ vững được ghế chủ tịch FIFA lâu dài. Một thông tin quan trọng bị lộ rằng Platini đã nhận 2 triệu franc Thụy Sĩ từ FIFA ngay trước kỳ bầu cử năm 1998, khiến FBI bắt đầu điều tra ông.
Kết quả là, Platini và Blatter đều bị Ủy ban đạo đức FIFA đình chỉ hoạt động trong vòng 90 ngày để điều tra. Vào tháng 12/2016, cả hai bị kết tội vi phạm đạo đức và bị cấm tham gia mọi hoạt động bóng đá cho tới năm 2028. Scandal FIFA 2015 không chỉ làm thất thoát hàng triệu đô la, mà còn khiến những "quý ông" quản lý môn thể thao vua lộ rõ bộ mặt thật. Trong trò chơi tham nhũng này, không ai thực sự chiến thắng, và dù ánh đèn đã tắt trong phòng họp báo của FIFA, sự khinh miệt của công chúng sẽ còn mãi.
